PYTANIA I ODPOWIEDZI

1. Czym różni się szkoła waldorfska od innych szkół i na czym polega jej specyfika?

Szkoła waldorfska różni się pod wieloma względami od szkół innego typu. Jednym z zasadniczych motywów przewodnich całej pedagogiki waldorfskiej jest przekonanie, że w każdym procesie uczenia się powinny być zaangażowane wszystkie siły wewnętrzne dziecka - a więc nie tylko intelekt, ale także siły uczucia i woli. Jedną z konsekwencji tego punktu wyjścia jest nauczanie głównych przedmiotów w systemie tak zwanych cyklów, z których każdy trwa trzy do czterech tygodni. Pozwala to dziecku lepiej skoncentrować się na przerabianym materiale i stymuluje w równej mierze głowę, serce i ręce. Oznacza to w praktyce, że pierwszą lekcją jest każdego dnia jest tak zwana "lekcja główna", która trwa około półtorej godziny. Rozpoczyna się ona od części muzyczno-rytmicznej, przechodzi w część merytoryczną, podczas której nauczyciel klasowy w formie "żywego słowa" przedstawia materiał lekcji, a kończy częścią narracyjną. Podczas lekcji rachunków dzieci uczą się liczyć całym ciałem - skacząc, klaszcząc, tworząc wspólnie formy przestrzenne. Podczas lekcji języka ojczystego słuchają również baśni, legend i mitów. Podczas lekcji przyrody i geografii poznają samodzielnie najbliższe otoczenie i pracujących w nim ludzi. Każdego dnia aktywne są też ręce: rysują, malują, modelują w glinie i rzeźbią. W szkole waldorfskiej nie ma hierarchiczności, istnieje wprawdzie dyrektor szkoły ale jest on bardziej reprezentantem szkoły na zewnątrz, wobec urzędów niż przełożonym wobec nauczycieli. Niezwykle ważna jest współpraca z rodzicami, tak aby to co wypracuje się w szkole mogło być kontynuowane w domu rodzinnym.

2. Czy to prawda, że szkoła waldorfska jest dla dzieci szczególnie uzdolnionych artystycznie?

Nie. Szkoły waldorfskie są dla wszystkich dzieci, niezależnie od ich uzdolnień. W programie jest wprawdzie znacznie więcej przedmiotów artystycznych niż w innych szkołach, nie chodzi jednak bynajmniej o rezultat końcowy, czy wręcz o rywalizację najlepszych, lecz o coś zupełnie innego. Uczniowie waldorfscy malują, rysują, modelują, rzeźbią, śpiewają, czy grają w przedstawieniach teatralnych przede wszystkim po to, aby podczas procesu twórczego ćwiczyć różne ważne i bardzo przydatne w całym późniejszym życiu umiejętności, takie jak: umiejętność skupienia się, planowania i organizowania pracy, siłę woli w doprowadzaniu spraw do końca, zdolność do współpracy z innymi ludźmi, dar obserwacji, itp.)

3. Jakie dzieci trafiają do szkół waldorfskich?

Szkoły waldorfskie są otwarte dla wszystkich dzieci niezależnie od wyznawanej religii, pochodzenia, stanu zamożności czy uzdolnień. Dziecko przyjmowane jest do szkoły po rozmowie informacyjnej z rodzicami i rozmowie nauczyciela z dzieckiem. Istnieje zawsze możliwość przyjęcia do szkoły waldorfskiecj ucznia z innej szkoły na każdym etapie nauczania.

4. Czy to prawda, że w szkole waldorfskiej nie ma ocen i drugoroczności?

Tak, to prawda. Nie oznacza to jednak, że prace dzieci nie są przez nauczyciela sprawdzane i korygowane. Zamiast ocen dzieci otrzymują obszerne świadectwo opisowe pod koniec roku szkolnego. Nauczyciel opisuje w nim nie tylko osiągnięcia i braki ucznia lecz także proces jego rozwoju i ważne dla niego wskazania.

5. Czy bez ocen i drugoroczności uczniowie są dostatecznie zmotywowani do nauki?

Jeżeli nauczanie prowadzone jest w sposób żywy i interesujący i dostosowane jest każdorazowo do danej fazy rozwoju ucznia to problem braku motywacji praktycznie nie istnieje. Inicjatywę pobudza zdrowa motywacja, a nie stres i lęk przed złą oceną.

6. Czy jeden nauczyciel jest w stanie nauczać wielu przedmiotów?

Nauczyciel waldorfski posiada odpowiednie przygotowanie. Oprócz studiów wyższych ukończył odpowiednie studium, które daje mu uprawnienia do pracy w szkole waldorfskiej. W trakcie nauczania różnych przedmiotów w początkowych latach nauki chodzi nie tyle o przekazanie ogromu wiedzy fachowej (na to czas przyjdzie później) co przede wszystkim o wyrabianie żywego stosunku dzieci do tego, czego się uczą, co przeżywają w świecie i o samodzielność myślenia i radosne odkrycie własnej indywidualności. W ten sposób uczenie się może sprawiać prawdziwą przyjemność przez całe życie. W gimnazjum wkraczają już nauczyciele-specjaliści. Podczas przygotowywania nowego cyklu lekcyjnego nauczyciel klasowy może zawsze liczyć na pomoc nauczyciela określonego przedmiotu.

7. Ile kosztuje szkoła waldorfska?

Szkoła waldorfska jest szkołą społeczną, musi się zatem sama finansować. Głównym źródłem przychodów oprócz niewielkiej dotacji państwowej jest czesne rodziców, którego wysokość uwarunkowana jest poziomem kosztów funkcjonowania szkoły. W niektórych szkołach nie ma ustalonej opłaty obowiązującej wszystkich rodziców, lecz zróżnicowana jest ona możliwościami finansowymi rodziny. W wielu szkołach istnieją fundusze stypendialne dla dzieci, których rodziców nie stać na pokrycie pełnej kwoty czesnego.

8. Czy to prawda, że szkoła waldorfska to szkoła bezstresowa, w której dzieci wychowywane są antyautorytarnie?

Tak, jest szkołą bezstresową. Należy jednak wziąć pod uwagę różnicę między stresem "konstruktywnym", na przykład: tremą przed występem w przedstawieniu szkolnym, której przezwyciężenie wzmacnia siły woli i jest jak najbardziej pożądane, a stresem "destruktywnym", który związany jest z permanentnym lękiem przed złą oceną, przed nauczycielem i nie wywiązywaniem się z oczekiwań, jakie żywi wobec dziecka otoczenie. Nie może też być mowy o wychowaniu antyautorytarnym. Chodzi jednak o "przyjazny autorytet", który w naturalny sposób reguluje relacje między nauczycielem, a uczniem. Dzieci szukają swoich granic. Możliwość doświadczenia ich dzięki osobie dorosłej sprawia, że czują się pewniej, a jednocześnie uczą się wyraźniej odczuwać własną odrębność.

9. Co to jest eurytmia?

Eurytmia jest nową sztuką ruchu, w której dźwięk staje się "widzialny". W odróżnieniu od ruchów gimnastycznych, tanecznych i pantomimicznych, które można kształtować zupełnie dowolnie, w eurytmii istnieje dla każdej głoski i każdego dźwięku osobny gest. W ten sposób "zobaczyć" można słowa, zdania, a nawet całe utwory, oraz to co żyje w interwałach muzycznej kompozycji. Zajęcia z tego przedmiotu wzmacniają siły życiowe dziecka i wpływają harmonizująco na cały jego rozwój. Eurytmia należy do programu szkoły waldorfskiej od pierwszej do ostatniej klasy.

10. Czy w szkołach waldorfskich naucza się religii?

Naturalnie, naucza się takiej religii, jakiej życzą sobie rodzice. W Polsce jest to oczywiście najczęściej religia katolicka. Dla dzieci, które z jakiś względów nie uczestniczyłyby w lekcjach religii (rodzice ateiści, innego wyznania lub indyferentni religijnie), szkoła oferuje specjalne zajęcia religijne o charakterze chrześcijańskim. W ten sposób z nauki religii nikt nie jest wykluczony. Waldorfskie wychowanie religijne to jednak nie tylko i nie przede wszystkim lekcje religii, ale pewna ogólnoludzka, religijna tonacja przenikająca cały program szkoły i każdą lekcję z osobna. Tonację tę można by określić jako głębokie przekonanie, że wszędzie w świecie i w ludziach ukrywa się duch, że warto jest mieć zaufanie do własnego losu i do zrządzeń Opatrzności, że warto kochać i szanować innych ludzi i darzyć respektem całą Matkę Ziemię. Tonacja ta - mimo że czasem zagłuszana i obecna jedynie "na zapleczu" - jest zawsze obecna od przedszkola, aż do najwyższych klas, od porannej modlitwy, aż po sposób, w jaki mówi się dzieciom o przyrodzie, o społeczeństwie, o innych religiach i odmiennych poglądach. Jest to zakres ogólnoludzkich norm i wartości, w którym mogą się odnaleźć wyznawcy wszystkich religii

11. Czy szkoły waldorfskie są szkołami światopoglądowymi?

I tak i nie. Nie, w tym sensie, że nie preferuje się w niej żadnego konkretnego światopoglądu. Zadaniem szkoły jest tak wychowywać dzieci, aby potem samodzielnie, na drodze wolnych wyborów mogły wypracować światopogląd, który im najbardziej odpowiada. A nie można stworzyć ku temu solidnych fundamentów, jeśli od samego początku propaguje się jedną wizję świata.
Tak, w tym sensie, że żaden rodzaj nauczania nie jest wolny od elementów światopoglądowych. Naiwne, ale bardzo rozpowszechnione jest bowiem mniemanie, że możliwe jest takie nauczanie, które nie kształtuje światopoglądu. Jeśli wychowanie nie daje dorastającemu człowiekowi umiejętności, wskazówek oraz technik poznawczych za pomocą których będzie on w stanie jako człowiek dorosły świadomie i krytycznie szukać własnej prawdy o świecie, to wówczas procesy kształtujące światopogląd przebiegają pod progiem świadomości. A właśnie standartowe procedury nauczania, chybione metody ewaluacji oraz przenikający wszystko wpływ mass mediów całkowicie uniemożliwiają dorastającemu człowiekowi podejmowanie własnych decyzji i sprawiają, że po osiągnięciu dorosłości jest mu trudno bez uprzedzeń traktować światopoglądy, które wychodzą poza jego własny, tak wcześnie zawężony obraz świata. W związku z powyższym nauczyciele waldorfscy widzą swe zadanie w przekazywaniu takich pojęć, które rosną wraz z dziećmi i które nie ograniczają duchowego rozwoju lat późniejszych.

12. Szkoły waldorfskie nazywa się też szkołami steinerowskimi, kim był Rudolf Steiner?

Rudolf Steiner, austriacki myśliciel, działacz społeczny, twórca antropozofii, założył pierwszą szkołę waldorfską w 1919 roku w Stuttgarcie. Idea jej powstania - jako szkoły dla dzieci robotników fabryki cygar "Waldorf-Astoria" - zrodziła się u Emila Molta, właściciela tej fabryki. Inspiratorem idei pedagogicznych był Rudolf Steiner. W pedagogice tej szczególną uwagę zwraca się na wspieranie rozwoju poprzez sposób nauczania zgodny z prawami właściwymi dla określonej fazy życiowej, w której znajdują się uczniowie danej klasy. Oprócz pedagogiki - która od miejsca, w którym powstała pierwsza szkoła, nazywana jest waldorfską (bądź steinerowską) - zainspirował Steiner wiele innych dziedzin życia: rolnictwo bio-dynamiczne, medycynę antropozoficzną oraz sztukę (architektura organiczna, eurytmia, sztuka słowa, nowe impulsy w malarstwie).

13. Czy w skutek pewnych różnic pomiędzy szkołą tradycyjną a waldorfską uczniowie nie mają kłopotów przy zmianie szkoły?

Nie, dotychczasowe doświadczenia pokazują, że absolwenci szkół waldorfskich bardzo dobrze odnajdują się w innych szkołach. Dotyczy to również dzieci, które musiały wcześniej opuścić szkołę. Nawet jeżeli są jakieś różnice, to nie ma w zasadzie problemu z ich wyrównywaniem. Jeżeli nauczyciel wcześniej wie o spodziewanym przeniesieniu ucznia do innej szkoły, może z nim zawsze wyrównać ewentualne różnice. Zdarza się to jednak rzadko.

14. Dlaczego w szkole waldofskiej podchodzi się z rezerwą do oglądania telewizji (i do kontaktu z innymi mediami)?

Badania naukowe wskazują jednoznacznie na szkodliwy wpływ częstego oglądania telewizji i grania w gry komputerowe na rozwój małego dziecka. Dotyczy to szczególnie sfery zmysłów dzieci - ich bram na świat, które nie zakończyły się jeszcze formować. Telewizja osłabia bardzo zdolności wyobraźni i fantazji u dziecka, nad których rozwojem pracuje szkoła waldorfska. Są one źródłem kreatywności, tak potrzebnej w całym późniejszym życiu. Naturalnie nie da się całkowicie wyeliminować telewizji czy innych mediów z życia codziennego i nie o to chodzi. Trzeba jednak wiedzieć, jak wielkie szkody u dziecka wywołuje zbyt wczesne obcowanie z nimi. Pedagodzy waldorfscy przykładają dużą wagę do tego żeby dzieci, zanim poznają świat wirtualny, zaznajomiły się najpierw dobrze z otaczającym światem natury i w oparciu o niego rozwijały swoje twórcze umiejętności.